Αναρτήσεις
- Αν πραγματικά θέλουμε να συζητήσουμε για την άρση των διακρίσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών στον αθλητισμό, το πρώτο ερώτημα που προκύπτει είναι: Πρέπει να επιδιώκεται η ισότητα μέσω του διαχωρισμού ή μπορεί να οικοδομηθεί ως μορφή οργανωμένης συνύπαρξης;
Υπάρχουν αθλήματα, όπως για παράδειγμα το σκάκι, όπου δεν υπάρχει αυτός ο διαχωρισμός. Εκεί επικρατούν οι άνδρες, όχι βέβαια γιατί το ανδρικό φύλο έχει ιδιαίτερα φυσικά πλεονεκτήματα για το συγκεκριμένο άθλημα. Εφόσον δεν αμφισβητείται στην πράξη η κυριαρχία του ανδρικού φύλου, δεν υπάρχει και η ανάγκη για να δημιουργηθεί αυτός ο διαχωρισμός...
Τι γίνεται όμως αν μια γυναίκα αποδειχθεί νικητής σε κάποιο άθλημα που θεωρείται κατεξοχήν ανδρικό; Τότε μπορεί να αλλάξουν οι κανονισμοί: Θα θυμίσω την περίπτωση της Zhang Shan.
- Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Βαρκελώνης το 1992, η Κινέζα σκοπεύτρια Zhang Shan έγραψε ιστορία κερδίζοντας το χρυσό μετάλλιο στο αγώνισμα του skeet, το οποίο τότε ήταν μικτό (συμμετείχαν άνδρες και γυναίκες μαζί). Το Skeet είναι ένα από τα κύρια ολυμπιακά αγωνίσματα της σκοποβολής με κινούμενο στόχο. Σκοπός του αθλητή είναι να καταρρίψει με ένα δίκαννο όπλο πήλινους δίσκους που εκτοξεύονται από δύο διαφορετικούς πύργους.
Η Zhang Shan πέτυχε το απόλυτο σκορ (200/200) στους προκριματικούς και ημιτελικούς, καταρρίπτοντας το ολυμπιακό ρεκόρ και ισοφαρίζοντας το παγκόσμιο.
Ήταν η πρώτη και μοναδική γυναίκα που κέρδισε ποτέ χρυσό μετάλλιο σε μικτό αγώνισμα σκοποβολής στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων.
Μετά τη νίκη της, η Διεθνής Ένωση Σκοποβολής (ISSF) προχώρησε σε αλλαγές που οδήγησαν στον διαχωρισμό των αγωνισμάτων:
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ατλάντα το 1996, το αγώνισμα του skeet έγινε αποκλειστικά ανδρικό. Καθώς δεν υπήρχε ακόμα αντίστοιχο γυναικείο αγώνισμα, η Zhang Shan δεν μπόρεσε να υπερασπιστεί τον τίτλο της.
Τα γυναικεία αγωνίσματα skeet εισήχθησαν τελικά ως ξεχωριστή κατηγορία στους Αγώνες του Σίδνεϊ το 2000, όπου η Zhang Shan συμμετείχε και κατέλαβε την 8η θέση.
Αν και πολλοί θεωρούν ότι η απόφαση ελήφθη επειδή η νίκη μιας γυναίκας έναντι των ανδρών προκάλεσε αμηχανία ( τα "εύθραυστα εγώ" του ανδρικού φύλου), η επίσημη θέση της ομοσπονδίας και της ΔΟΕ ήταν ότι “ο διαχωρισμός έγινε για να αυξηθεί η συμμετοχή των γυναικών”, ώστε να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες για μετάλλια ειδικά για εκείνες, καθώς ο αριθμός των γυναικών που συμμετείχαν στα μικτά αγωνίσματα ήταν πολύ μικρός (μόνο 7 γυναίκες σε 60 συμμετέχοντες το 1992).
Παρ' όλα αυτά, η χρονική συγκυρία της απαγόρευσης των γυναικών σε μικτά αγωνίσματα αμέσως μετά τον θρίαμβο της Zhang Shan παραμένει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα στην ολυμπιακή ιστορία...
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα που δεν αφορά μόνον ατομικά αθλήματα, η ιδέα της υποχρεωτικής συμμετοχής ανδρών και γυναικών σε ίσους αριθμούς σε ομαδικά αθλήματα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν είναι απλά για μια τεχνική ρύθμιση, αλλά για μια αλλαγή φιλοσοφίας: Η ομάδα δεν συγκροτείται πλέον γύρω από την ομοιογένεια, αλλά γύρω από τη διαφοροποίηση. Η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την ατομική υπεροχή, αλλά από την ικανότητα ενσωμάτωσης διαφορετικών χαρακτηριστικών σε ένα λειτουργικό σύνολο.
Αυτό το μοντέλο μετατοπίζει το κέντρο βάρους του ανταγωνισμού. Αντί να προσπαθεί να εξαλείψει τις διαφορές ή να τις «διορθώσει» εκ των υστέρων (όπως για παράδειγμα θα έκανε ένα σύστημα bonus), τις αναγνωρίζει ως δεδομένες και τις εντάσσει οργανικά στο παιχνίδι. Η ισότητα, έτσι, δεν σημαίνει ότι όλοι είναι ίδιοι, αλλά ότι όλοι είναι αναγκαίοι.
Ωστόσο, η εμπειρία από άλλους κοινωνικούς χώρους δείχνει ότι η απλή συνύπαρξη δεν αρκεί. Εδώ μπορεί να αξιοποιηθεί η σύγκριση με τη θεσμοθετημένη ποσόστωση γυναικών σε πολιτικά κόμματα, κοινοβούλια ή κοινωνικούς φορείς. Οι ποσοστώσεις δεν θεσπίστηκαν επειδή θεωρήθηκε ότι άνδρες και γυναίκες δεν μπορούν να συνυπάρξουν, αλλά επειδή διαπιστώθηκε ότι, χωρίς ενεργή παρέμβαση, η «φυσική» εξέλιξη των πραγμάτων οδηγεί σε ανισορροπία εκπροσώπησης.
Με άλλα λόγια, η ποσόστωση λειτουργεί ως μηχανισμός που εγγυάται τη συμμετοχή, όχι απαραίτητα και την ισότιμη επιρροή. Κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να συμβεί και στα ομαδικά αθλήματα: η αριθμητική ισότητα (π.χ. 50% άνδρες – 50% γυναίκες) δεν διασφαλίζει από μόνη της ότι οι ρόλοι, η επιρροή στο παιχνίδι ή η αναγνώριση θα είναι ισότιμα κατανεμημένα.
Εδώ αναδεικνύεται μια κρίσιμη διάκριση: άλλο η τυπική ισότητα συμμετοχής και άλλο η ουσιαστική ισότητα ρόλων και δυνατοτήτων. Στην πολιτική, η ποσόστωση ήταν ένα πρώτο βήμα για να σπάσει ένας αποκλεισμός. Στον αθλητισμό, ένα μικτό μοντέλο θα μπορούσε να λειτουργήσει αντίστοιχα ως πείραμα, αλλά θα χρειαζόταν και συμπληρωματικούς κανόνες ώστε να αποτραπεί η αναπαραγωγή ανισοτήτων μέσα στο ίδιο το παιχνίδι.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και μια σημαντική διαφορά. Στην πολιτική και στους κοινωνικούς θεσμούς, ο στόχος είναι η αντιπροσώπευση και η δικαιοσύνη. Στον αθλητισμό, παραμένει η ανάδειξη του καλύτερου μέσα από έναν ανταγωνισμό που πρέπει να θεωρείται «καθαρός». Επομένως, κάθε παρέμβαση που επηρεάζει τη δομή του παιχνιδιού πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την αγωνιστική αξιοπιστία.
Παρά τις δυσκολίες, η ιδέα της «οργανωμένης συνύπαρξης» έχει μια ιδιαίτερη αξία: μετατρέπει την ισότητα από αμυντικό μηχανισμό (προστασία από ανισότητες) σε δημιουργική αρχή οργάνωσης. Δεν επιδιώκει απλώς να περιορίσει τις διαφορές, αλλά να τις αξιοποιήσει. Σε αυτή την οπτική, η διαφορά δεν είναι πρόβλημα που πρέπει να εξαλειφθεί, αλλά πόρος που πρέπει να ενσωματωθεί.
Τελικά, είτε μιλάμε για τον αθλητισμό είτε για την πολιτική, το ερώτημα παραμένει κοινό: η ισότητα θα στηρίζεται στον διαχωρισμό και την προστασία, ή στη συνύπαρξη και την αναδιοργάνωση των κανόνων; Οι ποσοστώσεις και τα μικτά μοντέλα δείχνουν ότι η δεύτερη επιλογή δεν είναι αυτονόητη ούτε εύκολη, αλλά αποτελεί μια συνειδητή κοινωνική κατασκευή – και, ίσως, ένα βήμα προς πιο σύνθετες και ουσιαστικές μορφές ισότητας.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου