ΦΩΤΙΑ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΕΠΙΤΕΛΕΙΑ!
Αγωνιζόμαστε για την "ΣΥσπείρωση της ΡΙΖοσπαστικής Αριστεράς" στην κατεύθυνση της κοινής δράσης στους μαζικούς χώρους και τα κοινωνικά κινήματα, και παράλληλα για την πολιτική της συγκρότηση σε ένα ενιαίο αμεσοδημοκρατικό πολιτικό φορέα

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Σερβία: Από τις φοιτητικές συνελεύσεις στην πολιτική εκπροσώπηση των αγροτών και των εργαζομένων


Društveni front — Κοινωνικό Μέτωπο

1. Η Φοιτητική Λίστα και η προσπάθεια συγκρότησης μιας νέας κοινωνικής και πολιτικής συμμαχίας

Η εκλογική νίκη της «Φοιτητικής Λίστας – Οι φοιτητές νικούν» στη Σερβία, στις 25 Οκτωβρίου 2026, δεν αποτελεί απλώς την επιτυχία ενός φοιτητικού κινήματος που αποφάσισε να αναμετρηθεί με την πολιτική εξουσία. Αποτυπώνει μια ευρύτερη διαδικασία κοινωνικής και πολιτικής συγκρότησης, στην οποία συμμετείχαν αγροτικές οργανώσεις, εργατικά συνδικάτα, επαγγελματικές συλλογικότητες και πανεπιστημιακοί.

Η ιδιαιτερότητα της σερβικής εμπειρίας βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο επιχειρήθηκε η μετάβαση από τις κινητοποιήσεις στην πολιτική εκπροσώπηση. Αντί να δημιουργηθεί πρώτα ένα κόμμα που θα αναζητούσε στη συνέχεια κοινωνικά ερείσματα, οι φοιτητικές συνελεύσεις επιχείρησαν να συγκροτήσουν μια εκλογική δύναμη αξιοποιώντας τις οργανωμένες κοινωνικές σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί στη διάρκεια του κινήματος.

Η διαδικασία αυτή δεν ήταν ούτε ενιαία ούτε απαλλαγμένη από αντιφάσεις. Ωστόσο, προσφέρει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα για τις δυνατότητες και τα όρια της πολιτικής εκπροσώπησης των κοινωνικών κινημάτων.

2. Το αγροτικό κίνημα: Από τα τρακτέρ στις κοινοβουλευτικές έδρες

Μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές δυνάμεις που υποστήριξαν τις φοιτητικές κινητοποιήσεις ήταν οι αγρότες, ιδιαίτερα στη Βοϊβοντίνα.

Η «Πρωτοβουλία για την Επιβίωση των Αγροτών της Σερβίας» (IZOPS) είχε ήδη συγκροτηθεί μέσα από αγώνες για τις αγροτικές επιδοτήσεις, τις χαμηλές τιμές παραγωγού, τη λειτουργία της αγοράς και την προστασία των μικρών και μεσαίων παραγωγών.

Η σύνδεσή της με το φοιτητικό κίνημα δεν περιορίστηκε σε ανακοινώσεις συμπαράστασης. Τον Ιανουάριο του 2025, αγρότες με τα τρακτέρ τους βρέθηκαν στο πλευρό των φοιτητών, συμβάλλοντας στην προστασία και την οργάνωση των κινητοποιήσεων. Στη συνέχεια συμμετείχαν στη διεύρυνση των δικτύων του κινήματος, ιδιαίτερα στην αγροτική ύπαιθρο της Βοϊβοντίνας.

Η πολιτική σημασία αυτής της συνεργασίας έγινε εμφανής κατά τη συγκρότηση της Φοιτητικής Λίστας. Η IZOPS πρότεινε υποψηφίους, ενώ οκτώ αγρότες εξελέγησαν τελικά στη νέα Βουλή. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της οργάνωσης, Μιλέτα Σλανκάμενατς, η πλειονότητα των εκλεγμένων αγροτών είχε προταθεί από την ίδια τη συλλογικότητα.

Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για μεμονωμένους αγρότες που αποφάσισαν να πολιτευτούν. Μια οργανωμένη κοινωνική συλλογικότητα συμμετείχε στην ανάδειξη πολιτικών εκπροσώπων της ευρύτερης Φοιτητικής Λίστας.

Ανάμεσα στις χαρακτηριστικές περιπτώσεις βρίσκεται η Σάρα Βάλεντικ, νεαρή πολιτική επιστήμονας, μέλος της IZOPS και δραστήρια υποστηρίκτρια των φοιτητικών κινητοποιήσεων στην περιοχή Μπάτσκι Πέτροβατς. Η Βάλεντικ εξελέγη βουλευτής και στη συνέχεια αντιπρόεδρος της σερβικής Βουλής.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η διαμόρφωση του αγροτικού προγράμματος της Φοιτητικής Λίστας. Αγρότες και φοιτητές επεξεργάστηκαν από κοινού προτάσεις για την αναδιοργάνωση της αγροτικής οικονομίας, την αντιμετώπιση των εισαγωγικών μονοπωλίων, τη διαφάνεια στις επιδοτήσεις, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη δυνατότητα των νέων να παραμείνουν στην ύπαιθρο.

Έτσι, συγκεκριμένες κοινωνικές διεκδικήσεις μεταφέρθηκαν από το πεδίο των κινητοποιήσεων στο πολιτικό πρόγραμμα ενός εκλογικού σχηματισμού.

3. Τα εργατικά συνδικάτα: Από την αλληλεγγύη στην κοινή επεξεργασία αιτημάτων

Αντίστοιχα σημαντική, αλλά διαφορετική ως προς τα οργανωτικά χαρακτηριστικά της, υπήρξε η σχέση με το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα.

Στις 22 Μαρτίου 2025, με πρωτοβουλία των φοιτητών, πραγματοποιήθηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Βελιγραδίου συνάντηση εκπροσώπων πέντε από τις μεγαλύτερες συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες της Σερβίας: SSSS, Nezavisnost, KSS, Sloga και ASNS.

Οι οργανώσεις αυτές, παρά τις διαφορές και τις αντιθέσεις τους, συμφώνησαν να συνεργαστούν για την αλλαγή της εργατικής νομοθεσίας και του νόμου περί απεργιών. Αποφασίστηκε επίσης η δημιουργία κοινής ομάδας νομικών για την επεξεργασία συγκεκριμένων προτάσεων.

Το γεγονός είχε ιδιαίτερη σημασία. Το φοιτητικό κίνημα δεν αρκέστηκε να ζητήσει την υποστήριξη των συνδικάτων για τις δικές του κινητοποιήσεις. Υποστήριξε τα εργατικά αιτήματα και επιχείρησε να δημιουργήσει έναν κοινό χώρο κοινωνικής διεκδίκησης.

Η συνεργασία συνεχίστηκε με τις κινητοποιήσεις της Πρωτομαγιάς του 2025 και την επεξεργασία νομοθετικών προτάσεων για την προστασία των εργαζομένων, τον περιορισμό της επισφαλούς εργασίας και την ενίσχυση του δικαιώματος στην απεργία.

Ωστόσο, οι σχέσεις αυτές δεν αναπτύχθηκαν χωρίς δυσκολίες. Παρά τη συμφωνία των συνδικαλιστικών ηγεσιών, δεν ακολούθησε μια γενικευμένη κινητοποίηση της οργανωμένης εργατικής τάξης. Η συμμετοχή ήταν σημαντικότερη στην εκπαίδευση, σε τμήματα της υγείας και σε ορισμένους άλλους επαγγελματικούς κλάδους. Σημαντικά τμήματα του ιδιωτικού τομέα παρέμειναν έξω από τις κινητοποιήσεις, ενώ υπήρξαν και διαφοροποιήσεις μεταξύ των ίδιων των συνομοσπονδιών.

Επομένως, η σχέση φοιτητών και συνδικάτων αποτέλεσε μια πραγματική πολιτική και κοινωνική σύγκλιση, όχι όμως μια ολοκληρωμένη ενότητα του εργατικού κινήματος.

4. Το «Κοινωνικό Μέτωπο»: Η αναζήτηση νέων μορφών εργατικής αυτοοργάνωσης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συγκρότηση του «Κοινωνικού Μετώπου» (Društveni front), ενός δικτύου εργατικών συλλογικοτήτων, συνδικάτων και επαγγελματικών οργανώσεων, που γεννήθηκε μέσα από τη συνεργασία με το φοιτητικό κίνημα.

Στο Κοινωνικό Μέτωπο συμμετέχουν συλλογικότητες εργαζομένων στην εκπαίδευση, την υγεία, την ενέργεια, τα μέσα ενημέρωσης, τον πολιτισμό, την πληροφορική και άλλους τομείς.

Η ιδιαιτερότητά του βρίσκεται στη λειτουργία του. Αντί να ακολουθεί αποκλειστικά την παραδοσιακή συνδικαλιστική ιεραρχία, επιδιώκει να οργανώνεται με συνελεύσεις, συλλογική επεξεργασία προτάσεων και αποφάσεις από τα κάτω.

Πρόκειται για μια προσπάθεια μεταφοράς της εμπειρίας των φοιτητικών συνελεύσεων στους χώρους εργασίας.

Το Κοινωνικό Μέτωπο δεν είναι πολιτικό κόμμα ούτε οργανωτικό τμήμα της Φοιτητικής Λίστας. Διατηρεί την αυτοτέλειά του και επιδιώκει τη διαμόρφωση ενός κοινού προγράμματος κοινωνικών διεκδικήσεων, το οποίο μπορεί να επηρεάζει τις πολιτικές αποφάσεις.

Η διάκριση αυτή έχει σημασία: η σχέση του Κοινωνικού Μετώπου με τη Φοιτητική Λίστα είναι σχέση συνεργασίας και πολιτικής πίεσης, όχι σχέση οργανωτικής υπαγωγής.

5. Ποιος επιλέγει τους πολιτικούς εκπροσώπους;

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη καινοτομία του σερβικού εγχειρήματος.

Η συγκρότηση της Φοιτητικής Λίστας δεν έγινε με τις συνήθεις διαδικασίες ενός κόμματος, όπου η ηγεσία ή ένας περιορισμένος κομματικός μηχανισμός αποφασίζει για τους υποψηφίους.

Οι φοιτητικές συνελεύσεις είχαν καθοριστικό ρόλο στην επιλογή τους. Οι προτάσεις υποψηφιοτήτων υποβάλλονταν σε συζητήσεις, αξιολογήσεις και ψηφοφορίες, ενώ υπήρχε και η δυνατότητα αποκλεισμού υποψηφίων μέσω συλλογικών διαδικασιών.

Στην περίπτωση των αγροτών, γνωρίζουμε ότι η IZOPS πρότεινε υποψηφίους. Δεν είναι όμως εξίσου σαφές με ποιες εσωτερικές διαδικασίες τούς επέλεξε. Αντίστοιχα, παρότι στη Φοιτητική Λίστα συμμετείχαν πρόσωπα με συνδικαλιστική δράση, δεν έχει τεκμηριωθεί μια γενικευμένη διαδικασία επίσημης υπόδειξής τους από τα εργατικά συνδικάτα.

Αυτό δεν αναιρεί την ιδιαιτερότητα της προσπάθειας, αλλά δείχνει ότι οι σχέσεις κοινωνικής και πολιτικής εκπροσώπησης δεν είχαν τον ίδιο βαθμό οργανωτικής συγκρότησης σε όλους τους χώρους.

6. Από το κίνημα στην εξουσία: Το ανοιχτό πρόβλημα της δημοκρατικής λογοδοσίας

Η εκλογική νίκη της Φοιτητικής Λίστας, με 140 έδρες στις 250 της σερβικής Βουλής, δημιουργεί πλέον νέα δεδομένα.

Το κίνημα που συγκροτήθηκε μέσα από τις φοιτητικές συνελεύσεις και τις κοινωνικές κινητοποιήσεις καλείται να ασκήσει πολιτική εξουσία.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι συλλογικότητες που συνέβαλαν στη συγκρότησή του θα εξακολουθήσουν να έχουν ουσιαστικό λόγο στη λήψη των αποφάσεων.

Η δυνατότητα των συνελεύσεων να επιλέγουν ή να αποκλείουν υποψηφίους δεν συνεπάγεται αυτομάτως και τη δυνατότητα ελέγχου των βουλευτών μετά την εκλογή τους. Οι κοινοβουλευτικές έδρες δεν μπορούν να ανακληθούν απευθείας από τις συνελεύσεις ή τις κοινωνικές οργανώσεις. Η λογοδοσία τους στηρίζεται πρωτίστως στις πολιτικές δεσμεύσεις και στην ικανότητα των κινημάτων να διατηρούν την αυτοτελή τους δράση.

Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση, αλλά και η σημαντικότερη δοκιμασία του εγχειρήματος.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν ένα κοινωνικό κίνημα μπορεί να εκλέξει τους δικούς του αντιπροσώπους. Είναι αν μπορεί να διατηρήσει τον συλλογικό έλεγχο της πολιτικής που αυτοί ασκούν μετά την εκλογή τους.

Η σερβική εμπειρία έχει ήδη δείξει ότι ένα φοιτητικό κίνημα μπορεί να ξεπεράσει τα όρια του πανεπιστημίου, να συνδεθεί με αγρότες και εργαζομένους, να ενσωματώσει τις διεκδικήσεις τους και να συμμετάσχει στην παραγωγή νέου πολιτικού προσωπικού.

Δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει αυτές τις σχέσεις σε μόνιμες μορφές δημοκρατικού ελέγχου της εξουσίας.

Αυτή είναι και η ουσιαστικότερη πολιτική πρόκληση. Να μη μετατραπεί η συλλογική δύναμη που αναπτύχθηκε στους δρόμους, στις σχολές και στους χώρους εργασίας σε μια ακόμη κοινοβουλευτική εξουσία που, στο όνομα της εκπροσώπησης των κινημάτων, θα αποφασίζει τελικά ανεξάρτητα από αυτά.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αλλάξουν οι άνθρωποι που κυβερνούν, αλλά να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η ίδια η κοινωνία συμμετέχει στη διαμόρφωση και στον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας.



                    -----------------------------------

Ενδεικτικές πηγές


Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου


ΑΛΛΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ