Υπάρχει διάκριση ανάμεσα στον “πατριωτισμό” και τον “εθνικισμό”;

Του Γιώργου Καλαντζόπουλου

«Η κρισιμότητα της διάκρισης μεταξύ πατριωτισμού και εθνικισμού και η ανάγκη θωράκισης του λαού από την εθνικιστική χειραγώγηση προβάλλει σήμερα ως μια τρομερή έλλειψη. Είναι ένα ζωτικό πολιτικό καθήκον που παραμελήθηκε ή απορρίφθηκε και οι συνέπειές του είναι ολέθριες.»

Με αυτή την παράγραφο ξεκινά ένα κείμενο αντιπροσωπευτικό της “πατριωτικής” αριστεράς, με τον εύγλωττο τίτλο: «Είναι ασυγχώρητο τα πατριωτικά αντανακλαστικά του λαού να αφήνονται βορά στους αμερικανόδουλους εθνικιστές και φασίστες».

Ο χαρακτηρισμός «πατριωτικά αντανακλαστικά» παραπέμπει στην θεωρία της εξάρτησης του Ιβάν Παβλόφ. Ο «πατριωτισμός» λοιπόν θεωρείται ως ένα προϊόν «χειραγώγησης» και ζητούμενο είναι ποιός και πως θα τον χειραγωγήσει πολιτικά στην δεδομένη συγκυρία. Η “πατριωτική” αριστερά θεωρεί - και δεν είναι η μοναδική - εργαλείο γι' αυτή την χειραγώγηση το πολιτικό της πρόγραμμα. Χαρακτηριστικό το παρακάτω απόσπασμα:

Όταν ο πατριωτισμός σήμερα υπαγορεύει:
– την αντίσταση στον ευρωατλαντικό άξονα (ΗΠΑ και ΕΕ) που καταδυναστεύει το λαό μας…
– την υπεράσπιση του εργαζόμενου λαού μας από τα εισαγόμενα, μνημονιακά, επιθετικά μέτρα που κάνουν εξοντωτική την εκμετάλλευση προς όφελος των ντόπιων και ξένων μονοπωλίων…
– τη λαϊκή πάλη ενάντια στην καταστρατήγηση κάθε δημοκρατικού δικαιώματος, ενάντια στην αντιδημοκρατική παραβίαση της λαϊκής βούλησης από το ευρωατλαντικό πρακτορείο και τους ντόπιους συνεργάτες-υποτακτικούς του…
και άλλα ωραία παρόμοια, για να καταλήξει:

τότε
…ποιος θα είχε την πολιτική τύφλωση να πει ότι πατριωτισμός και εθνικισμός είναι το ίδιο;
…ποιος θα είχε την πολιτική ανευθυνότητα να πει ότι σήμερα θα ήταν αμελητέο να γνωρίζει ο λαός τη διαφορά του πατριωτισμού από τον εθνικισμό;
…ποιος θα είχε την πολιτική μυωπία να πει ότι η ύπαρξη ενός λαϊκού πατριωτικού μετώπου δεν θα βοηθούσε στη συσπείρωση δυνάμεων στην πάλη κατά του ιμπεριαλισμού σε κάθε επίπεδο;
…ποιος θα είχε την πολιτική εμμονή να πει ότι (παρά τη θεωρητική αδυναμία, τον αντιδιαλεκτικό χαρακτήρα και την πασιφανή πρακτική αποτυχία του εγχειρήματος) εξακολουθεί ο αντικαπιταλισμός να είναι η βάση της δυνητικής λαϊκής συσπείρωσης;

Θα παραβλέψω λαθεμένη την ανάδειξη του πατρωτισμού ως αυτοτελούς κοινωνικού “υποκειμένου” το οποίο μάλιστα έχει την δυνατότητα να “υπαγορεύει” και πολιτικά προτάγματα, άποψη που καταγράφει η φράση «ο πατριωτισμός σήμερα υπαγορεύει:». Θα το εκλάβω ως σχήμα λόγου για να προχωρήσουμε σε θέματα, σχετικά με την πολιτική ταυτότητα, που το κείμενο συναρτά με τον αριστερό «πατριωτισμό».

Αν κοιτάξουμε τα στοιχεία που προβάλλονται ως ορισμός της πολιτικής ταυτότητας του πατριωτισμού (που τον διακρίνει από τον εθνικισμό), διαπιστώνουμε ότι όλα αυτά τα στοιχεί που τον συγκροτούν ίσχυαν - ίδια και απαράλλακτα – και την προηγούμενη περίοδο της επιβολής των μνημονίων. Όμως αυτός ο «αντιμπεριαλιστικός» και «αντικαπιταλιστικός» πατριωτισμός δεν κατάφερε να πετύχει απολύτως τίποτα. Πώς λοιπόν σήμερα, θα σηκώσει κεφάλι με τις ίδιες πολιτικές, που είναι ήδη ηττημένες;

Πρέπει όμως πρώτα να ξεκαθαρίσουμε κάτι άλλο:

Ποιός είναι ο νικητής;

Η «πατριωτική» αριστερά θεωρεί ότι κέρδισε ο ιμπεριαλισμός. Γιαυτό θυμάται το “γράμμα” του Ζαχαριάδη και καλεί τελικά να στηρίξουμε το ελληνικό κράτος, το οποίο ...«κινδυνεύει». Πράγματι, το κεφάλαιο είναι αυτός που έχει κερδίσει, με την επιβολή της βίαιης επέκταση της καπιταλιστικής σχέσης στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό την εποχή των μνημονίων. Όμως ο πραγματικός νικητής είναι το κράτος, ο βασικός «υπεύθυνος» για την επιβολή αυτής της πολιτικής και την αναπαραγωγή της κυριαρχίας της κεφαλαιακής σχέσης στη χώρα μας. Η επικύρωση αυτής της νίκης καταγράφεται σήμερα στην εναγώνια - αλλά πολιτικά ανεπαρκή - προσπάθεια της πατριωτικής αριστεράς να διαχωριστεί από τον “εθνικισμό”. Αυτό είναι το «νέο» δεδομένο, η ενίσχυση του κράτους,  που καταγράφεται στην συγκυρία που ξεκίνησε με τα συλλαλητήρια για το Μακεδονικό και συνεχίζεται με την κυριαρχία στην πολιτική σκηνή του σκανδάλου Novartis.

Οι εφοπλιστές και το “κόμμα της δραχμής”

Η βίλα «Villa Christina», για την αγορά της οποίας έλληνας εφοπλιστής έχει κονταροχτυπηθεί με τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι...

Η σχηματική αντίληψη ότι τα πολιτικά κόμματα είναι άμεσοι εκφραστές των συμφερόντων κοινωνικών ομάδων και τάξεων είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ιδεοληψιών που κυριαρχούν σε μια μεγάλη μερίδα των πολιτικών χώρων της Αριστεράς. Ποιά είναι τα κόμματα της "πλουτοκρατίας" και ποιό είναι το κόμμα της εργατικής τάξης, είναι δεδομένα εκ των προτέρων για το ΚΚΕ και όχι μόνο. Αυτή η προσέγγιση, όχι μόνον καθαγιάζει από ταξική σκοπιά κάθε πολιτικό μηχανισμό που αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερός, αλλά κυρίως οδηγεί σε λαθεμένες πολιτικές εκτιμήσεις τόσο για τις στρατηγικές επιλογές όσο και τις συγκυριακές επιδιώξεις των κυρίαρχων τάξεων. Αυτό συμβαίνει επειδή "διαβάζει" την ταξική πάλη και τους ταξικούς συσχετισμούς μόνο από το χώρο της πολιτικής διαπάλης ανάμεσα στις πολιτικές γραμμές των κομματικών μηχανισμών.

Ο Γ. Μηλιός κάνοντας μια κριτική θεώρηση στο έργο του Ν. Πουλαντζά γράφει για αυτό το ζήτημα στο βιβλίο “Ο Μαρξισμός ως σύγκρουση τάσεων” σελ. 146:

Στο πλαίσιο του “αντιπροσωπευτικού” κοινοβουλευτικού συστήματος τα πολιτικά κόμματα αποτελούν μόνο με την μεταφορική έννοια του όρου τους εκπροσώπους των κυρίαρχων τάξεων. Ο πραγματικός εκπρόσωπος των κυρίαρχων τάξεων είναι το αστικό κράτος ως όλον. Τα αστικά κόμματα, η καλύτερα το αστικό κοινοβουλευτικό σύστημα αποτελεί απλώς ένα τμήμα αυτού του κράτους, επιτελεί μια επιμέρους λειτουργία στα πλαίσιά του: Την οργάνωση της λαϊκής “αντιπροσώπευσης” την αναπαραγωγή της συναίνεσης, την αστική πολιτική (και κοινωνική) κυριαρχία, μέσα από την κοινοβουλευτικοποίηση των διαφορετικών κοινωνικών και πολιτικών πρακτικών και αιτημάτων και την ενσωμάτωσή τους στα πλαίσια της αστικής – κρατικής στρατηγικής.

Το "σύντομο τέλος" της κυβέρνησης Παπαδήμου...

...Είναι, ίσως, η πρώτη φορά που μια νέα κυβέρνηση, έστω και χωρίς τη μεσολάβηση εκλογών, έχει τόσο πολύ απογοητεύσει τους πολίτες. Θυμίζουμε ότι μόλις πριν από ένα μήνα η κυβέρνηση υπό τον Λουκά Παπαδήμο τύγχανε αποδοχής και εμπιστοσύνης από το 48% των ερωτηθέντων και μόνο ποσοστό 38% δήλωνε ότι δεν την εμπιστεύεται (δημοσκόπηση VPRC, Νοέμβριος 2011). Η πτώση της δημοφιλίας της 50μελούς κυβέρνησης, της πολυπληθέστερης των τελευταίων δεκαετιών, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο το ούτως ή άλλως συγκεκριμένο κυβερνητικό έργο που έχει αναλάβει να διεκπεραιώσει, ιδιαίτερα, μάλιστα, αν συνυπολογιστεί ότι νέα επώδυνα μέτρα αναμένεται να «γονατίσουν» τον ελληνικό λαό από την αρχή της επόμενης χρονιάς...

(απόσπασμα από την δημοσκοπική έρευνα της VPRC για τον Δεκέμβριο του 2011. Όλη η έρευνα σε pdf:  [εδώ] )

Αν δεχτούμε - σε αντίθεση με την εκτίμηση που ηγεμονεύει στο χώρο της αριστεράς - την θέση που προβάλει ο Σ. Μαρκέτος, δηλαδή ότι όλη η ντόπια αστική τάξη είναι ενάντια στο ευρώ,  θα πρέπει να περιμένουμε σύντομα εξελίξεις...

Λέτε να είναι η ΝΔ  στην επόμενη κυβέρνηση, η οποία με υπουργό οικονομικών τον Χρύσανθο Λαζαρίδη, θα βγάλει την χώρα από την ΟΝΕ και θα επαναφέρει την δραχμή και θα "διαφυλάξει" την εθνική ανεξαρτησία της χώρας από διευθυντήρια της ΕΕ και του ΔΝΤ;

Το ντοκιμαντέρ του Σκάι: μια νέα αστική εθνική αφήγηση

η σημαία του Ρήγα Φεραίου

...Η νέα αυτή ιστοριογραφία όμως είτε δεν θέλει μεθοδολογικά είτε δεν μπορεί να συλλάβει και να προτείνει μια νέα εθνική ιστορική αφήγηση. Η προσπάθεια να συγκροτηθεί μια ευρωπαϊκή συνείδηση και μια ενιαία ευρωπαϊκή ιστοριογραφία, δηλαδή ένα ευρωπαϊκό έθνος, παρότι είναι υπαρκτή δεν είναι δυνατόν να πραγματωθεί. Το έθνος κράτος συνεχίζει να υπάρχει. Το πρόβλημα επιχειρείται να καλυφθεί προβάλλοντας ένα νέο μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας, το πολυπολιτισμικό. Στα πλαίσια μιας ευρωπαϊκής πολυπολιτισμικής πλουραλιστικής αστικής δημοκρατίας η κάθε κοινωνική ομάδα ή κάθε εθνότητα ή ακόμη και το κάθε υποκείμενο μπορεί να επιλέγει και να καλλιεργεί τη δική του ξεχωριστή ταυτότητα: οι μουσουλμάνοι, οι αλβανοί, οι αριστεροί, οι γυναίκες, οι άντρες, οι ομοφυλόφιλοι, οι φανατικοί χριστιανοί, οι φανατικοί έλληνες κτλ μέχρι και οι ολυμπιακοί και οι αεκτζήδες. Σε αυτήν την φάση της ελληνικής ιστοριογραφίας για πρώτη φορά εγκαταλήφθηκε οποιαδήποτε συζήτηση σε σχέση με το 1821. Το μόνο που σημειώθηκε ήταν η αποδόμηση των μύθων. Κυρίως δόθηκε βάση σε άλλου είδους μελέτες που αφορούσαν το φύλο, τις μειονότητες, τον εκσυγχρονισμό, τον εμφύλιο πόλεμο. Το μοντέλο της πολυπολιτισμικής κοινωνίας δεν έγινε ποτέ αποδεκτό από τα λαϊκά στρώματα ούτε ποτέ συγκίνησε πραγματικά την αστική τάξη, ώστε να γίνει όχημα ενός αστικού ιδεολογικού μηχανισμού. Ήταν πάντα ένα εγχείρημα διανοουμένων της κεντροαριστεράς κλεισμένων μέσα στην γυάλα του ακαδημαϊσμού. Αλλά σήμερα μαζί με το ευρωπαϊκό εποικοδόμημα βρίσκεται σε κρίση και το μοντέλο της πολυπολιτισμικής κοινωνίας. Στην πράξη, επανέρχεται οξυμένο το ερώτημα τι θα βάλουμε στη θέση της παλαιότερης εθνικής αφήγησης.

Η αδυναμία της εργατικής τάξης να απαντήσει στην επίθεση του αστισμού και στην διάλυση του κοινωνικού κράτους μέσα από ένα νέο σύγχρονο χειραφετητικό όραμα καθιστά το έθνος κράτος ως το μόνο δεδομένο εργαλείο πολιτικής και ρομαντικής αναπόλησης ενός ωραίου παλιού εθνικού ελληνικού κόσμου που χάθηκε όμως ανεπιστρεπτί. Η ξένη μετανάστευση στην Ελλάδα στην οποία επιρριπτονται όλα τα δεινά φαίνεται να λειτουργεί καθοριστικά σε αυτήην κατεύθυνση. Έτσι, οικοδομείται η σύγχρονη αντίδραση και ο σύγχρονος σκοταδισμός με βάση ακριβώς την ιστορία. Διαμορφώνονται έξω πλέον από τον ακαδημαϊκό χώρο τρεις εναλλακτικές προτάσεις με βάση το παλιό παράδειγμα. Η μία κινείται στα πλαίσια της παλιάς αριστερής εθνικής αφήγησης (Παπαθεμελής, ΔΗΚΚΙ, ΚΚΕ, μλ-χώρος, Αντίβαρο, Ρήξη, Στάθης κλπ). Η δεύτερη κινείται στα πλαίσια της παλιάς δεξιάς κρατικής αφήγησης (ΛΑΟΣ, εκκλησία, στρατός, αστυνομία) ερχόμενη σε συμμαχία με κάποιους από τους προηγούμενους, ενώ εμφανίζεται και μια τρίτη που κινείται σε ένα νέο εντελώς πεδίο, πρόκειται για το φαινόμενο Λιακόπουλος...

Ολόκληρο το άρθρο στην ιστοσελίδα aformi, εδώ: 

Το ντοκιμαντέρ του Σκάι: μια νέα αστική εθνική αφήγηση