Για την συγκυρία (μέρος Ι : εισαγωγή)

"Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Η γνώση είναι περιορισμένη. Η φαντασία περικυκλώνει τον κόσμο."

Albert Einstein

Σε μια σειρά κειμένων θα εξετάσουμε κατά πόσον οι διακηρύξεις και οι πρακτικών των πολιτικών μορφωμάτων της Αριστεράς ανταποκρίνονται στις ανάγκες της συγκυρίας. Ως εισαγωγή στο θέμα παραπέμπουμε σε τρία κείμενα.

Το πρώτο γράφτηκε το 78 ως κριτική του Λ. Αλτουσέρ στο γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα. Το θέμα που επικεντρώνεται διατηρεί και σήμερα το ενδιαφέρον του: είναι οι πρακτικές προσέγγισης της συγκυρίας μέσω της θεωρίας και των προγραμματικών διακηρύξεων, οι οποίες κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή στα κομμουνιστικά κόμματα. Είναι δημοσιευμένο εδώ: Για μια άλλη πολιτική

Τα άλλα δύο κείμενα είναι πρόσφατα. Το πρώτο είναι το άρθρο του Α. Μπαλτά “Ο κρίκος της συγκυρίας” που δημοσιεύτηκε την 21-12-2014 στην “αυγή” και το δεύτερο μια κριτική σε αυτό ("αυγή" 31-12-14), την οποία και παραθέτουμε:

Η απάντηση του Α. Μπαλτά στο κείμενό μας " Από τον "δημοκρατικό δρόμο στον σοσιαλισμό" στην οικοδόμηση του "εθνικού ηγέτη"

Αναδημοσίευση από την "αυγή"

Του Αριστείδη Μπαλτά

Κείμενα που εγείρουν ενστάσεις χωρίς να δημαγωγούν ή να διαστρεβλώνουν σπάνια εμφανίζονται στα καθ' ημάς. Αλλά τότε αποβαίνουν γόνιμα γιατί ανοίγουν δρόμο για την αναγκαία συν-ζήτηση. Τέτοιο είναι το κείμενο του Γιώργου Καλαντζόπουλου ("Από τον 'δημοκρατικό δρόμο στον σοσιαλισμό' στην οικοδόμηση του 'εθνικού ηγέτη'", "Αυγή", 25.9.2014) που συσχετίζει δύο δικά μου ("Καθαρές κουβέντες", "Αυγή", 17.4.2011 και "Από τις Βρυξέλλες στο έθνος", "Αυγή", 15.8.2014) ασκώντας τους έντονη κριτική.

Τα κείμενα όντως συνδέονται. Αναφέρονται και τα δύο στην έννοια της εθνικά ηγετικής πολιτικής δύναμης και, κατά συνεκδοχή, στον επικεφαλής αυτής της δύναμης, τον "εθνικό ηγέτη". Αλλά επίσης απέχουν. Κατά τριάμισι χρόνια ενός άκρως πυκνού πολιτικού χρόνου.

Το 2011 ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελούσε δύναμη μικρή. Το άρθρο μου ήθελε να εντοπίσει τότε, εν μέσω κρίσης, ένα πολιτικό κενό: την απουσία μιας αστικής ηγετικής δύναμης που θα είχε συμφέρον και βούληση να αντισταθεί στην καταστροφή. Το γιατί αυτής της απουσίας δεν ήταν αντικείμενο του άρθρου. Αλλά το ερώτημα παραμένει και η επαρκής απάντηση είναι εξαιρετικά σημαντική για να καταλάβουμε από πού ερχόμαστε και προς τα πού πορευόμαστε.

Αριστείδης Μπαλτάς: Ο Α. Τσίπρας οφείλει να γίνει “αστός ηγέτης” ...

( Από τον “δημοκρατικό δρόμο στον σοσιαλισμό” στην οικοδόμηση του “εθνικού ηγέτη” )

  (δημοσιεύτηκε στην "αυγή" [εδώ])

Πριν 3 χρόνια, ο Αριστείδης Μπαλτάς έδινε τον ορισμό του “εθνικού ηγέτη” :

Εθνικός ηγέτης

15. Εθνικός ηγέτης είναι ο αστός ηγέτης που δεν αποσυνδέει τα συμφέροντα του κεφαλαίου από την κατάσταση της χώρας του. Η αναγωγή των κυβερνητών της Ευρώπης σε απευθείας λειτουργούς του χρηματιστηριακού κεφαλαίου καθιστά δραματικά ορατή την απουσία ηγετών τύπου Ρούσβελτ, Ντε Γκωλ ή Βίλλι Μπραντ.

16. Μια εθνικά ηγετική πολιτική δύναμη στην Ελλάδα θα αρνιόταν να υποβάλει τη χώρα στη διάλυση που επιτάσσουν σήμερα οι άμεσες ανάγκες κερδοφορίας του κεφαλαίου. Μια τέτοια πολιτική δύναμη θα στηριζόταν στην στενή διαπλοκή των οικονομιών της Ευρώπης (γιατί η κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας θα προξενούσε κατάρρευση του ευρώ και θα καθιστούσε την τρέχουσα κρίση οιονεί ανεξέλεγκτη) και θα διαπραγματευόταν –υπό κατάλληλες συμμαχίες– επιμήκυνση του συνολικού χρέους σε κλίμακα εκατονταετίας και με επιτόκιο κοντά στον πληθωρισμό. Μια τέτοια πολιτική δύναμη θα είχε προηγουμένως υποβάλει σε κρατικό έλεγχο τις ελληνικές τράπεζες ενώ θα νοικοκύρευε παράλληλα τα επείγοντα: φοροδιαφυγή και φορολογικό σύστημα, ταμεία και εισφοροδιαφυγή, εργασιακές σχέσεις, αμυντικές δαπάνες, εκκλησιαστική περιουσία, αναβάθμιση δημόσιου τομέα κλπ.

17. Με δεδομένο τον υπάρχοντα σήμερα συσχετισμό δυνάμεων, η Αριστερά θα μπορούσε, υπό όρους, να συμμαχήσει με μια τέτοια πολιτική δύναμη εφόσον υπήρχε.

(από το κείμενο “καθαρές κουβέντες” , Αυγή 17 Απριλίου 2011, οι bold τονισμοί των λέξεων στο κείμενο είναι του συγγραφέα)

Από τότε μέχρι σήμερα ούτε συγκροτήθηκε αυτή η “ εθνικά ηγετική πολιτική δύναμη στην Ελλάδα” με την οποία θα μπορούσε η Αριστερά να συμμαχήσει, ούτε βέβαια αναδείχθηκε στην πολιτική σκηνή κάποιος “εθνικός ηγέτης”. Τρία χρόνια μετά, αυτή η πιθανή “συμμαχία υπό όρους” είναι αδύνατη γιατί δεν υπάρχει ο “σύμμαχος”. Ο μόνος τρόπος να πραγματοποιηθεί σήμερα, αυτή η αναγκαία συνεργασία για να σωθεί η πατρίδα, είναι ο ΣΥΡΙΖΑ να γίνει ο ίδιος  “εθνικά ηγετική δύναμη” και να αναδείξει τον δικό του “εθνικό ηγέτη”.

Λόγοι διαφωνίας…

 
(ένα σχόλιο στο κείμενο του Α. Μπαλτά "Λόγοι διαφωνίας")

Η «διαφωνία» και ο «διάλογος» είναι πολιτικές πρακτικές που αποτυπώνουν μορφές επικοινωνίας ανάμεσα στα υποκείμενα που συμμετέχουν σε αυτές. Υπερκαθορίζονται όμως από τον γενικότερο χαρακτήρα των σχέσεων (ενότητας και αντιθέσεων) που υφίστανται ανάμεσα σε αυτά τα υποκείμενα. Δεν έχουν τον αφηρημένο  και αυθύπαρκτο χαρακτήρα, τον οποίο τους αποδίδει «αξιωματικά» ο Α. Μπαλτάς . Γιαυτό, το «λειτουργικό νόημα» το οποίο προσπαθεί να προσδιορίσει στο κείμενό του στην έννοια της «διαφωνίας», δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο εκτός από «κώδικας ηθικής» που επιχειρεί να διακρίνει την «γνήσια» διαφωνία από την «πλαστή».

Στην πραγματικότητα όμως η προβολή και η έκφραση της διαφωνίας καθώς και ο σχετικός διάλογος  δεν μπορούν να υποταχθούν στον «κώδικα ηθικής» του Α. Μπαλτά γιατί οι κυρίαρχες πολιτικές πρακτικές διαχείρισης των «διαφωνιών» δεν αποβλέπουν στην γόνιμη «επίλυσή» τους, αλλά αντίθετα στο ακόμα μεγαλύτερο ξεκαθάρισμα και στην προβολή της «διαφορετικότητάς» τους. Αυτό συμβαίνει γιατί ο «διάλογος» απευθύνεται ως μορφή επικοινωνίας προς τρίτους: Ο «αποδέκτης» του διαλόγου είναι το «κοινό» , αυτό  προσπαθεί να προσεταιριστεί μέσα απ’  τον «διάλογο», η μια άποψη ενάντια  στην άλλη.

Η ενσωμάτωση του ΣΥΡΙΖΑ στο σύστημα θα σημάνει και την κατάρρευσή του

Συνέντευξη του Α. Μπαλτά στην "Εφημερίδα των Συντακτών"

Ο Αριστείδης Μπαλτάς είναι ο άνθρωπος που ευθύνεται για τη σύνταξη της διακήρυξης του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ. Το μέλος της Συντονιστικής Γραμματείας του σχήματος και καθηγητής Φιλοσοφίας των Επιστημών στο ΕΜΠ μίλησε στην «Εφ.Συν.» για την κρίση, τον σοσιαλισμό, την κυβέρνηση και την εξουσία, εκτιμώντας πως η απάντηση στους στόχους του κεφαλαίου μπορεί να έρθει μόνο μέσα από την πάλη των λαών, ότι υπάρχει «ανομολόγητος φόβος» μήπως η «καθαρή αριστερή στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ μετατραπεί σε ηγεμονική δύναμη», καθώς και ότι η πολιτική σκηνή θα αλλάξει ραγδαία το επόμενο διάστημα.

- Αποκλείετε το ενδεχόμενο ο καπιταλισμός τελικά να ξεπεράσει την κρίση του;

Σε όσα αφορούν την κοινωνική κίνηση δεν μπορούν να υπάρχουν προβλέψεις. Μόνον εκτιμήσεις, βασισμένες βέβαια κατά το δυνατόν στην ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης και των βαθύτερων τάσεων που φαίνεται να διαμορφώνονται. Θα έλεγα λοιπόν ότι το προηγούμενο, πριν από την κρίση, καθεστώς συσσώρευσης του κεφαλαίου στηριζόταν στον δανεισμό, ιδιωτικό και δημόσιο. Και η κερδοφορία του κεφαλαίου στηριζόταν εν πολλοίς στην άντληση κερδών από τα εισοδήματα του μέλλοντος. Ο καθοριστικός ρόλος των τραπεζών κάπου εδώ στηρίχτηκε. Από εκεί και πέρα, η έκρηξη της κατανάλωσης και η συναφής επίπλαστη ευημερία επέτρεπαν μια μορφή συναίνεσης μεταξύ των δυνάμεων του κεφαλαίου και των μεσαίων στρωμάτων. Θυμόμαστε όλοι τη συζήτηση περί «κοινωνίας των δύο τρίτων». Αλλά με την κρίση αυτό το μοντέλο συσσώρευσης και μερικής κοινωνικής συναίνεσης κατέρρευσε.

- Τώρα δηλαδή πώς πιστεύετε ότι θα αντιδράσουν οι κυρίαρχοι κύκλοι;

Σήμερα το κεφάλαιο αποσκοπεί σε κάτι σαν επιστροφή στην Αγγλία του Ολιβερ Τουίστ: πλήρη «απελευθέρωση» των εργασιακών σχέσεων, εκτίναξη της ανεργίας σε πρωτοφανή επίπεδα, διάλυση του κοινωνικού κράτους. Αλλά και διάλυση των μεσοστρωμάτων υπέρ μονοπωλιακών και συγκεντρωτικών μορφών παραγωγής και εμπορίου.

Για όλη την αναπτυγμένη Ευρώπη και με πρωτοπορία την Ελλάδα ως πεδίο δοκιμής των νέων συνταγών αυτός φαίνεται να είναι ο νέος μονόδρομος. Ο μονόδρομος της άνευ όρων και άνευ ορίων λιτότητας εσαεί. Αν εξαιρέσουμε πολεμικές συρράξεις μεγάλης κλίμακας, το κεφάλαιο και οι πολιτικές δυνάμεις που το εκφράζουν δεν φαίνεται να διαθέτουν άλλη στρατηγική, κάποιο σχέδιο B κεϊνσιανής έμπνευσης.

Ο δικηγόρος του Μ. Θεοδωράκη και ο ...Αριστείδης Μπαλτάς

Προσφυγή στο παρελθόν: Αναζητώντας πολιτικές "φιλελευθεροποίησης"

στην "χούντα" του ΔΝΤ και της ΕΕ.... 

Ο Α. Μπαλτάς αντιγράφοντας το στυλ του πολιτικού λόγου του Α. Αλαβάνου, σε ένα κείμενό του που δημοσιεύτηκε στην “ΑΥΓΗ” πριν ένα μήνα με τίτλο “Καθαρές κουβέντες”,  προσπάθησε να τον ξεπεράσει δια της μεθόδου της υπερβολής. Ο Α. Αλαβάνος συνήθως κωδικοποιεί σε σημεία τους συλλογισμούς του, τα οποία απαριθμεί κατά την εκφορά του λόγου του. Σπάνια προσεγγίζει τον αριθμό 10 και ποτέ, απ' όσο γνωρίζουμε, δεν έχει υπερβεί τον αριθμό 12. 

Αντιθέτως ο Α. Μπαλτάς δεν χρησιμοποιεί αυτό το στυλ εκφοράς λόγου, το οποίο ο Μάο Τσε Τουγκ είχε καταγγείλει ότι εκφράζει ένα σχηματικό και αντιδιαλεκτικό τρόπο πολιτικής σκέψης και γιαυτό επισημαίνει ότι θα πρέπει να αποφεύγεται από τα πολιτικά στελέχη στις αναλύσεις τους για την πολιτική συγκυρία. Όμως σε αυτό το κείμενο ο Α. Μπαλτάς εγκαταλείπει τον πρόεδρο Μάο για χάρη του πρώην προέδρου του ΣΥΝ. Αλλάζει λοιπόν στυλ και κωδικοποιεί την σκέψη του για την συγκυρία σε 19 σημεία, αριθμό που ο Α. Αλαβάνος  ουδέποτε έχει προσεγγίσει!...

Τρία σημεία στο κείμενο του Α. Μπαλτά (το 15ο, 16ο και 17ο) αναφέρονται στην πολιτική αξία του “Εθνικού ηγέτη”. Το τελευταίο από αυτά εμπεριέχει και την πολιτική πρότασή: “Με δεδομένο τον υπάρχοντα σήμερα συσχετισμό δυνάμεων, η Αριστερά θα μπορούσε, υπό όρους, να συμμαχήσει με μια τέτοια πολιτική δύναμη (σ.σ. εννοεί τον “εθνικό ηγέτη”) εφόσον υπήρχε.”

Πώς όμως συμβιβάζεται αυτή η θέση του Α. Μπαλτά, με μια άλλη θέση που είχε διατυπώσει μερικούς μήνες πριν στο κείμενό του: Η άνοδος και η πτώση του φαινομένου «Αλέκος Αλαβάνος» στην ΑΥΓΗ (03/10/2010), μόνον ο ίδιος μπορεί να το εξηγήσει... Σε αυτό το παλαιότερο κείμενό του αναφερόταν απαξιωτικά για όλους τους “ηγέτες”: “παραπέμπουν πολύ πέραν της Αριστεράς και μας πηγαίνουν όλο και πιο πίσω στον χρόνο: από τον Ανδρέα Παπανδρέου στον Ελευθέριο Βενιζέλο και από εκεί στον Σόλωνα για να φτάσουμε ενδεχομένως στον Χαμουραμπί ή ίσως ακόμη και στα υψίπεδα του Ολύμπου ή του Θιβέτ.”