Συμβάν, πολιτικό υποκείμενο και κράτος στον Μπαντιού

Αναδημοσίευση από την "αυγή"

Του Δημήτρη Βεργέτη

Το «βελούδινο διαζύγιο» της πολιτικής από τη φιλοσοφία υπήρξε μια μάστιγα στην ιστορία του μαρξισμού, τροφοδοτούμενη από τον θρίαμβο του σταλινισμού και των ευπρεπισμένων μεταλλάξεών του. Ο Μπαντιού είναι ο στοχαστής που επανασυνέδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία, εισάγοντας στην πολιτική τη βαθμίδα του υποκειμένου, σε ρήξη με τον στρουκτουραλισμό και τις ιδεολογίες της συνείδησης. Η πρωτότυπη σύμπραξή τους μέσω του υποκειμένου επιτρέπει να χαρτογραφήσουμε ένα νέο, συμβαντικό χώρο επαναδιατύπωσης των πολιτικών χειραφέτησης. Το θρυλούμενο τέλος της πολιτικής, είτε ως κυνικό μοτίβο είτε ως μελαγχολία της απορρόφησης του πολιτικού στον διαχειριστικό πραγματισμό, αποδεικνύεται πλέον ατελέσφορος εξορκισμός στην αφύπνιση της ιστορίας και στην απρόβλεπτη ανάδυση της ρηξιγενούς τοπικής του συμβάντος, εκεί όπου η πραγματικότητα αδυνατεί να τιθασεύσει το πραγματικό των κοινωνικών συγκρούσεων.

ΦΟΥΚΩ-ΜΑΡΞ: Η νεοφιλελεύθερη μετάλλαξη της βιοεξουσίας

Αναδημοσίευση από το αληthειαrevue

του Δημήτρι Βεργέτη

Ένα από τα θύματα της βιοεξουσίας
του υπαρκτού κομμουνισμού...

Ο Νίκος Ζαχαριάδης, η Ρούλα Κουκούλου

και ο γιος τους Σήφης, 27 Απριλίου 1953

Ανανεώνοντας σε βάθος την αναλυτική της εξουσίας Φουκώ συνάρθρωνε μια τυπολογία των κοινωνικών αγώνων, διακρίνοντας τρεις θεμελιώδεις κατηγορίες. Η πρώτη αντιστοιχεί στους αγώνες που στρέφονται εναντίον των μορφών εξουσιαστικής επιβολής – κοινωνικής, θρησκευτικής, εθνικής. Η δεύτερη περιλαμβάνει τους αγώνες που αποτελούν μαχητική έκφραση της αντίστασης κατά των σχέσεων εκμετάλλευσης που υπεξαιρούν από τον εργαζόμενο το αντικείμενο του παραγωγικού μόχθου του. Η τρίτη, πιο άμεσα κεντροθετημένη στην μικροφυσική της εξουσίας, συστεγάζει την πολλαπλότητα των αντιστάσεων απέναντι σε σχήματα καθυπόταξης του ατόμου σε καταναγκαστικούς και εσωτερικευμένους κανόνες. Φρονούσε δε ότι αυτό που διακρίνει την εποχή μας έγκειται στην πρωτοκαθεδρία των αγώνων που αντιμάχονται την υποταγή της υποκειμενικότητας σε κανονιστικά πρότυπα ετεροκαθορισμού. Αυτοί οι αγώνες τέμνουν εγκάρσια την πολυμορφία των πολιτικών καθεστώτων και των εθνικών χώρων, αναπτύσσονται γύρω από τοπικές μικροεστίες εξουσίας – πατριαρχική οικογένεια, ανδροκρατικά προνόμια, εμπορευματοποιημένη ιατρική αυθεντία, θεσμική αυθαιρεσία κρατικών μηχανισμών κλπ.- και τέλος επικεντρώνονται στον άμεσο αντίπαλο χωρίς να κατευθύνονται και να συγκλίνουν σ’ έναν κύριο εχθρό. Αναμφίβολα η τυπολογία του Φουκώ απεικονίζει ιδανικά την ετερογενή κατανομή των πολύμορφων κινημάτων χειραφέτησης που αναπτύχθηκαν ραγδαία από τις αρχές του ΄60 και μετά. Όλοι οι πολιτικο-κοινωνικοί δείκτες συνηγορούν πλέον με τη διαπίστωση ότι έχουμε εισέλθει σε μια φάση αλλαγής εποχής όπου οι πολυεστικά αναδυόμενοι αγώνες διέπονται από ομόρροπες τάσεις σύγκλισης και συμπύκνωσης σε επιλογές αντίστασης απέναντι σε ανανεωμένες μορφές εκμετάλλευσης, πλανητικά εξαπλούμενες με την προέλαση του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού που κατοχυρώνει παντού, με την καταστρεπτική του δύναμη, τον τίτλο του κύριου εχθρού. Απ’ αυτή την άποψη είμαστε οι προνομιακοί μάρτυρες μιας «αφύπνισης της ιστορίας» σύμφωνα με την ευτυχή έκφραση του Μπαντιού. Η θεαματική επιστροφή αυτής της κατηγορίας αγώνων συμπίπτει με τις βίαιες επιλογές του κλυδωνιζόμενου νεοφιλευθερισμού που συσπάται για να απορροφήσει το ωστικό κύμα της πρόσφατης ιστορικής κρίσης. Συθέμελα κλονισμένος και σε κατάσταση πανικού για κάποιο διάστημα φιλοδοξεί πλέον να ανακάμψει με ένα πέρασμα στο όριο (passage à la limite), και δη παροξυστικά επιταχυνόμενο. Συγκεκριμένα επιλέγει την ριζοσπαστικοποίηση των μορφών εκμετάλλευσης και την φρενήρη επέκτασή τους στο σύνολο της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων και των μεσαίων, σχετικά εύπορων κοινωνικών στρωμάτων που αποτελούσαν οργανική συνιστώσα του καπιταλιστικού κοινωνικού συμβολαίου. Η κηδεμονευόμενη Ελλάδα κομίζει την δραματική απόδειξη αυτής της υπόθεσης. Η μνημονιακή στρατηγική φιλοδοξεί να διαγράψει από τον κοινωνικό χάρτη τα ενδιάμεσα στρώματα συμπαρασύροντας το σύνολο σχεδόν της κοινωνίας στο καθοδικό σπιράλ της πτωχοποίησης και της ένδειας. Με τεχνικούς όρους το φιλόδοξο ζητούμενο είναι η εσωτερική υποτίμηση, δηλαδή η βίαιη και εξοντωτική πτώση του επιπέδου ζωής ως εναλλακτική στρατηγική στην αδύνατη νομισματική υποτίμηση ελλείψει εθνικού νομίσματος. Η στρατηγική του οδοστρωτήρα υποκρύπτει ωστόσο ένα αθέατο ζητούμενο, μη αναγώγιμο στη λογιστική της δημοσιονομικής ισορροπίας και προωθούμενο από την δυναμική του περάσματος στο όριο. Πρόκειται για την ενορχηστρωμένη παλινδρόμηση σε αναβαθμισμένες μορφές υπερεκμετάλλευσης, ομογάλακτες με αυτές που εξέθρεψε η άγρια επέκταση της εξουσίας του καπιταλισμού τον 19ο αιώνα και ομοούσιες με αυτές που διαδίδονται καρκινικά στον ασιατικό χώρο και εγείρουν μια εκφοβιστική πρόκληση ανταγωνιστικότητας απέναντι στην καλοταϊσμένη ηγεμονία της Δύσης. Κατά κάποιο τρόπο, η φρανκενσταϊνική φιλοδοξία του ευρωπαϊκού καπιταλισμού είναι να δημιουργήσει ένα νέο είδος: τον λευκό κινέζο– έλληνα, βούλγαρο, ισπανό, λετονό… Τα τελευταία χρόνια, ήδη πριν την κρίση, στρατηγικοί αναλυτές και αυτόκλητοι προασπιστές του πεπρωμένου της διακηρύττουν εν χορώ ότι η Δύση δεν θα μπορέσει να σηκώσει το γάντι της ασιατικής πρόκλησης εάν δεν ισοπεδώσει δύο εσωτερικά εμπόδια.

Α. Badiou: Οι Εξεγέρσεις και η συμβαντική αφύπνιση της ιστορίας

Παρουσιάζουμε την εισήγηση του Δημήτρη Βεργέτη που έγινε στην εκδήλωση που οργάνωσαν το περιοδικό αληthεια και το group Badiou την Πέμπτη 9 Φεβρουαρίου 2012, στο NOSOTROS με θέμα: «Α. Badiou: Οι Εξεγέρσεις και η συμβαντική αφύπνιση της ιστορίας»

Σε προηγούμενο δημοσίευμά μας είχαμε παρουσιάσει αποσπάσματα από την συζήτηση που ακολούθησε: 

Συζητώντας για τον Α. Badiou στο NOSOTROS (9/2/12)

Συζητώντας για τον Α. Badiou στο NOSOTROS (9/2/12)

Την Πέμπτη 9/2/2012, το περιοδικό αληthεια και το group Badiou οργάνωσαν στο NOSOTROS βραδιά με ομιλητή τον Δημήτρη Βεργέτη και θέμα: «Α. Badiou: Οι Εξεγέρσεις και η συμβαντική αφύπνιση της ιστορίας».  Η ομιλία του Δ. Βεργέτη εκτός των άλλων ήταν αναμενόμενο ότι θα απαντούσε  και στη κριτική των θέσεων του Μπαντιού,  η οποία δημοσιεύτηκε πριν μερικές μέρες στην ΑΥΓΗ  από τον  Βαγγέλη Μπιτσώρη  Ο Αλαίν Μπαντιού για τις αραβικές εξεγέρσεις. Η δημοκρατία στην παγκόσμια «εποχή των ταραχών».

Σε αυτό το κείμενο της ΑΥΓΗΣ, μεταξύ άλλων ο συγγραφέας του άρθρου αφού σκανδαλίστηκε από την θέση του Μπαντιού, σύμφωνα με την οποία οι Αιγύπτιοι "αγανακτισμένοι" στην Πλατεία Ταχρίρ συνιστούν από μόνοι τους μια «μαζική [...], ταραχιακή δημοκρατία» , την οποία χωρίζει μια άβυσσος από την υποτιθέμενη δυτικο-αστική δημοκρατία, στην συνέχεια εκφράζει την θλίψη του γιατί  σύμφωνα με την άποψή του ο Μπαντιού επανεμφανίζει μασκαρεμένη την «δικτατορία του προλεταριάτου» υπό την επωνυμία «λαϊκή δικτατορία».

Ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης που ακολούθησε περιστράφηκε γύρω απ' αυτά τα ζητήματα.  Σήμερα λοιπόν παρουσιάσουμε ένα μεγάλο μέρος από την συζήτηση που ακολούθησε, ενώ την ομιλία του Δ. Βεργέτη, την αφήνουμε  για επόμενο δημοσίευμα. Αυτό το κάνουμε και για τεχνικούς λόγους, αφού είχε διάρκεια πάνω από 1 1/2 ώρα.